نقش شعر عرفانی در شکلگیری هویت معنوی انسان برگرفته از غزلیات شمس تبریزی
کلمات کلیدی:
تحول روحی, تربیت باطنی, مولانا, دیوان شمس تبریزی, کمال باطنی, محبت الهی, رشد معنوی, عرفان اسلامی, اصلاح نفسچکیده
تحول روحی و تربیت درونی انسان از جمله محورهای اساسی در سنت عرفانی اسلامی و ادبیات حکمی فارسی است. در دیوان شمس تبریزی، مولانا با بهرهگیری از بیانی شاعرانه و نمادین، به واکاوی لایههای وجودی انسان، موانع رشد معنوی و مسیرهای رسیدن به کمال باطنی میپردازد. او نفس را سرچشمه انحطاط و عامل فاصلهگیری از حقیقت مطلق میداند و برای پالایش آن، مفاهیمی چون محبت الهی، بازگشت درونی، ذکر مستمر، خلوتگزینی، ریاضت نفس و توکل را مطرح میسازد. این تحقیق با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای توصیفی، به شناسایی عناصر تربیت باطنی در اشعار عرفانی مولانا پرداخته و تلاش دارد با بررسی نمونههای شعری، مسیر تحول نفس را در اندیشه وی ترسیم کند. همچنین دیدگاههای مولانا در کنار آرای دیگر متفکران اسلامی نظیر قشیری، صدرالمتألهین، امام خمینی و نراقی مورد تطبیق و مقایسه قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان میدهد که مولانا مراتب نفس را در سه مرحله امّاره، لوّامه و مطمئنه طبقهبندی کرده و مسیر رشد معنوی را عبوری تدریجی از این مراحل میداند. او با معرفی صفات منفی مانند حرص، بخل، سوءظن و دلبستگی به دنیا بهعنوان موانع تعالی، و تأکید بر ارزشهایی چون بردباری، فروتنی، رازپوشی و سپاسگزاری، راه رسیدن به آرامش درونی و قرب الهی را تبیین میکند. از دیدگاه مولانا، تنها از طریق عشق الهی، شناخت خود و تهذیب مستمر است که انسان به کمال وجودی و سلامت روانی دست مییابد. آموزههای وی نهتنها در مسیر عرفان عملی، بلکه در تربیت اخلاقی نسل امروز و بهبود روان فردی در جامعه معاصر نیز کاربرد دارد.
دانلودها
مراجع
Afari, J. (2004). Molavi and the Contemporary World. Nashr Ney.
Chittick, W. C. (1983). The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi. SUNY Press.
Forouzanfar, B. a.-Z. (2007). Commentary on Mathnavi-ye Ma’navi (8th edition). University of Tehran Press.
Forouzanfar, B. a.-Z. (2011). Divan-e Shams-e Tabrizi (Critical Edition). Amir Kabir Publications.
Hosseini Toghyani, H. (2018). Shams Tabrizi and his influence on Rumi’s thought. Journal of Mystical Literary Studies, 2(4), 55-82.
Ibn Arabi, M. i. A. (2007). Al-Futuhat al-Makkiyya (Vols. 1–4), ed. Othman Yahya. Institute of Islamic Studies, University of Tehran and McGill University.
Imam Khomeini, S. R. (1992). Sharh-e Junud-e Aql va Jahl. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini’s Works.
Kulayni, M. i. Y. q. (1987). Al-Kafi. Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Lewis, F. (2000). Rumi: Past and Present, East and West. Oneworld Publications.
Movahhed, M. A. (2011). Shams Tabrizi. Karnameh.
Mulla Sadra, S. a.-D. S. (2003). Al-Hikmah al-Muta’aliyyah fi al-Asfar al-‘Aqliyyah al-Arba’ah (Vol. 8). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Naraqi, M. (2000). Jame‘ al-Sa‘adat (Vol. 1). Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Nasr, S. H. (1987). Traditional Islam in the Modern World. KPI.
Pourjavadi, N. (2014). In Search of the Sacred: Essays on Shams Tabrizi and Rumi. Hikmat.
Qushayri, A. a.-K. i. H. (2013). Al-Risalah al-Qushayriyyah (Persian trans. Badi’ al-Zaman Forouzanfar). Elmi va Farhangi.
Schimmel, A. (1975). The Triumphal Sun: A Study of the Works of Jalaloddin Rumi. East-West Publications.
Sepahsalar, F. (2001). Resaleh-ye Sepahsalar, ed. Mohammad Reza Shafiei Kadkani. Sokhan.
Shafiei Kadkani, M. R. (2016). With Light and Mirror. Sokhan.
Shams Tabrizi, M. i. A. i. M. (1990). Maqalat-e Shams Tabrizi, ed. Mohammad Ali Movahhed. Kharazmi.
Vitray-Meyerovitch, E. d. (1987). Rumi and Sufism. Saqi Books.
Zarrinkoub, A. (1999). Step by Step to Meet God. Elmi Publications.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Alireza Izadpanahi (Author); Maryam Parhezkari; Seyed Mahmoud Seyed Sadeghi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.