نشانهشناسی شخصیت حضرت زکریا در قرآن کریم
کلمات کلیدی:
قرآن کریم, نشانه شناسی, شخصیت, زکریاچکیده
قرآن کریم، به عنوان متنی وحیانی و سرشار از دلالتهای معنایی، با بهرهگیری از شبکهای از نشانههای زبانی، امکان کشف لایههای عمیق معنا را فراهم میسازد. در این میان، شخصیتهای قرآنی به مثابه نشانههایی پویا عمل میکنند که هر یک، گفتمانی خاص را نمایندگی میکنند. پژوهش حاضر با تمرکز بر نشانهشناسی شخصیت حضرت زکریا (ع) در قرآن کریم صورت میپذیرد؛ پیامبری که در زمرۀ صالحان مورد ستایش قرار گرفته و روایت وی، نمادهایی فراتر از یک گزارش تاریخی را دربرمیگیرد.مطالعه این شخصیت از منظر نشانهشناسی، نه تنها ابعاد عرفانی، تربیتی و کلامی مرتبط با وی را روشن میسازد، بلکه ما را با شیوههای بیانی قرآن در انتقال مفاهیم بلند از طریق نمادهای انسانی آشنا میکند. از این رو، بازخوانی داستان حضرت زکریا (ع) به مثابه یک «نشانه»، پنجرهای به سوی نظام معناسازی قرآن میگشاید. در این پژوهش شخصیت حضرت زکریا با رویکرد نشانهشناختی برگرفته از الگوی نشانهشناسی فیلیپ هامون از حیث دال (نامشناسی، بررسی نحوی و بلاغی)، مدلول (کنش گفتاری و رفتاری، معیار کمی و کیفی) و سطوح توصیف شخصیت (بیولوژیکی، روانی، اجتماعی و نمادین) مورد مطالعه قرار گرفته است. بر اساس نظریه نشانهشناسی شخصیت هامون، این پژوهش به واکاوی ابعاد گوناگون شخصیت حضرت زکریا(ع) در قرآن کریم از طریق تحلیل دال (نام و نشانههای کلامی)، مدلول (مفاهیم و معانی) و صفات ایشان پرداخته است. یافتهها نشان میدهد که میان اسم و اوصاف این شخصیت با کارکرد داستانی و نقش روایی او در قرآن تطابق کامل وجود دارد.با توجه به پیوند عمیق میان دانش نشانهشناسی و تفسیر قرآن، این پژوهش از طریق تحلیل ساختار نشانهشناختی شخصیت زکریا(ع)، گامی در جهت درک عمیقتر ظرایف و لطایف بیانی قرآن برداشته است. چنین رویکردی میتواند الگویی برای بازخوانی سایر شخصیتهای قرآنی و تبیین ارتباط نظاممند میان صورت و محتوای آیات باشد
دانلودها
مراجع
Ameri, M. A. (2015). Semiotics of Ruling Men in the Holy Qur’an University of Tehran, Faculty of Literature and Humanities]. Tehran.
Bahrawi, H. (1990). Binyat al-Shakl al-Riwa'i. Al-Markaz al-Thaqafi al-'Arabi.
Copeland, P. (1991). The Land and People of Syria (Trans. Fariborz Majidi). Elmī va Farhangī.
Dehkhoda, A. (1998). Dehkhoda Dictionary. University of Tehran Press.
Ghaeminia, A. (2014). Biology of the Text: Semiotics and Qur’anic Interpretation. Research Institute for Culture and Islamic Thought.
Hamon, P. (1972). Pour un statut sémiologique du personnage. Littérature(6), 86-111.
Hamon, P. (1990). Simiyulujiyat al-Shakhsiyya al-Riwa'iyya (Trans. S. Benkirad). Dar al-Kalamayn.
Majlisi, M. B. i. M. T. (1983). Bihar al-Anwar. Dar Ihya' al-Turath al-'Arabi.
Makarem Shirazi, N. (1995). Tafsir-e Nemuneh. Dar al-Kitab al-Islamiyyah.
Mehregan, A. (2013). Philosophy of Semiotics. Nashr-e Farda.
Moein, M. (1996). Persian Dictionary (Medium Edition). Amir Kabir.
Ra'di, M. A. (2018). Applied Rhetoric in the Holy Qur’an. SAMT.
Raghib Isfahani, H. i. M. (1995). Mufradat al-Qur'an: Translation and Philological Commentary. Morteza Publishers.
Raminnejad, R. (2008). Graves of the Prophets. Islamic Research Foundation.
Rezaei Esfahani, M. A. (2008). Tafsir-e Qur'an-e Mehr (Vols. 1–24). Tafsir and Qur'anic Studies Research Center.
Salari-Far, M. R., Mousavi Asl, S. M., Dowlatkhah, M., & Shojaei, M. S. (2011). Mental Health with an Islamic Perspective. SAMT / Howzeh & University Research Institute.
Salehi, P., & Shahpasand, S. (2021). The Element of Character in "Men in the Sun" and "The Sound and the Fury": Based on Philippe Hamon's Theory. Comparative Literature Research Journal, 11(2), 113-139.
Shabestari, A. (2000). Announcements of the Qur’an. Boostan-e Ketab.
Sobhani, J. (2006). Al-Tamhid fi 'Ulum al-Qur'an (Vol. 2). Imam Sadiq Institute.
Tabari, M. i. J. (1977). Persian Translation of Tafsir al-Tabari (Ed. H. Yaghmaei). Toos.
Tabari, M. i. J. (1992). Jami‘ al-Bayan fi Tafsir al-Qur'an (Vol. 5, p. 121). Dar al-Ma‘rifah.
Tabarsi, A. A. a.-F. i. a.-H. (1998). Jawami‘ al-Jami‘ (Trans. A. Shadmehri). Islamic Research Foundation, Astan Quds Razavi.
Tabarsi, F. i. H. (1988). Majma‘ al-Bayan fi Tafsir al-Qur'an. Dar al-Ma‘rifah.
Tabataba’i, S. M. H. (2010). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an. Islamic Publications Office.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Mohadesseh Moqim (Author); Alibagher Taherinia; Azadeh Abbasi, Mojgan Sarshar (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.