سنخیت و مناسبات در مثنوی مولوی و آثار علامه حسن زاده آملی

چکیده

اصلی‌ترین و مهم‌ترین ارتباطی که در نظام هستی ساری است، چه در عناصرطبیعی و چه در روابط انسانی، برپایة اصل اساسی «سنخیت» استوار است. سنخیت و مناسبات، میل و رغبت موجودات به یکدیگر یا به اموری است که مقصود و محبوبشان باشد؛ یا برپایة ویژگی مشترکی است که بین آن‌ها موجود می‏باشد. اصل سنخیت در عرفان زیر مجموعه‌ای از مبحث پیچیده «وحدت وجود» است. این اصل در ذیل قاعده فلسفی الواحد نیز مطرح شده است. این مبحث درآثارعرفا و ادبای بسیاری بازتاب یافته؛ ولی در مثنوی مولانا به‌طور گسترده‌تر و عرفان‌محور جلوه گر شده است. از عرفای بزرگ معاصر علامه حسن زاده آملی نیز در آثار خود و به ویژه در دیوان اشعارشان به این امر پرداخته‌اند. ایشان این اصل را با مضامینی چون مناسبت ذاتى و ارتباط خاص تفسیرو تشریح کرده‌اند و معتقدند همه هستی از آن متأثراند. با بررسی در آثار و اشعار این دو عارف شاعر، رنگ و بوی سنخیت عرفانی به خوبی هویداست و نشان دهندة آن است که هر دو در بحث سنخیت ازعرفان اسلامی متاثر بوده اند. این پژوهش برآن است تا با روش توصیفی - تحلیلی به کشف مضامین مشترک عرفانی موجود بین اشعار وآثار این دو عارف در زمینه سنخیت بپردازد.