نشانه‏شناسی شخصیت حضرت زکریا در قرآن کریم - مقیم محدثه; طاهرنیا علی باقر; عباسی آزاده; سرشار مژگان (معرفت و بصیرت اسلامی)
قرآن کریم، به عنوان متنی وحیانی و سرشار از دلالت‌های معنایی، با بهره‌گیری از شبکه‌ای از نشانه‌های زبانی، امکان کشف لایه‌های عمیق معنا را فراهم می‌سازد. در این میان، شخصیت‌های قرآنی به مثابه نشانه‌هایی پویا عمل می‌کنند که هر یک، گفتمانی خاص را نمایندگی می‌کنند. پژوهش حاضر با تمرکز بر نشانه‌شناسی شخصیت حضرت زکریا (ع) در قرآن کریم صورت می‌پذیرد؛ پیامبری که در زمرۀ صالحان مورد ستایش قرار گرفته و روایت وی، نمادهایی فراتر از یک گزارش تاریخی را دربرمی‌گیرد.مطالعه این شخصیت از منظر نشانه‌شناسی، نه تنها ابعاد عرفانی، تربیتی و کلامی مرتبط با وی را روشن می‌سازد، بلکه ما را با شیوه‌های بیانی قرآن در انتقال مفاهیم بلند از طریق نمادهای انسانی آشنا می‌کند. از این رو، بازخوانی داستان حضرت زکریا (ع) به مثابه یک «نشانه»، پنجره‌ای به سوی نظام معناسازی قرآن می‌گشاید. در این پژوهش شخصیت حضرت زکریا با رویکرد نشانه‏شناختی برگرفته از الگوی نشانه‏شناسی فیلیپ هامون از حیث دال (نام‏شناسی، بررسی نحوی و بلاغی)، مدلول (کنش گفتاری و رفتاری، معیار کمی و کیفی) و سطوح توصیف شخصیت (بیولوژیکی، روانی، اجتماعی و نمادین) مورد مطالعه قرار گرفته است. بر اساس نظریه نشانه‌شناسی شخصیت هامون، این پژوهش به واکاوی ابعاد گوناگون شخصیت حضرت زکریا(ع) در قرآن کریم از طریق تحلیل دال (نام و نشانه‌های کلامی)، مدلول (مفاهیم و معانی) و صفات ایشان پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که میان اسم و اوصاف این شخصیت با کارکرد داستانی و نقش روایی او در قرآن تطابق کامل وجود دارد.با توجه به پیوند عمیق میان دانش نشانه‌شناسی و تفسیر قرآن، این پژوهش از طریق تحلیل ساختار نشانه‌شناختی شخصیت زکریا(ع)، گامی در جهت درک عمیق‌تر ظرایف و لطایف بیانی قرآن برداشته است. چنین رویکردی می‌تواند الگویی برای بازخوانی سایر شخصیت‌های قرآنی و تبیین ارتباط نظام‌مند میان صورت و محتوای آیات باشد